Müziğin efsanesi, country’nin tartışmasız en ikonik ismi Dolly Parton geçtiğimiz gece 80 yaşında hayata gözlerini yumdu. 2025 yılında vefat eden eşi Carl Dean’in yası ve sağlık sorunları ile uğraşan Dolly Parton, bize veda etti.
Dolly Parton’u sadece kocaman platin saçları, ikonikleşmiş “plastik” görüntüsü, ağır aksanıyla yaptığı komik şakaları ve 10 Grammy ödüllü diskografi ile değil; kariyeri boyunca “tarihin doğru tarafında oluşu”, her türlü haksızlığa ses çıkarışı, yeni jenerasyondaki kadın sanatçıları hep destekleyişi ve sürekli olarak devam ettirdiği hayır işleri ile hatırlayacağız.
Dolly Parton’ın hayatı ve kariyeri
Dolly Parton, Tennesssee’nin Smoky Dağları’nda, tahta bir kulübede doğdu. 1946 yılında Tennesssee, Amerika’nın en beyaz ve “ırkçı” aynı zamanda da muhafazakar yerlerinden biri olmasına rağmen kendisi her zaman insan sevgisi ve eşitliği noktasında konumlandı. 12 kardeşli yoksul bir ailenin kız çocuğu olmasına, Tennesssee’nin basmakalıp kurallarına ve country müziğin son derece erkek egemen ortamına rağmen kendisi olmayı ve kendisi olarak dünyanın en başarılı sanatçılarından biri olmayı başarmış sarı saçlı, devasa kalpli bir kız çocuğu.
Dolly Parton, söz yazarı olarak oldukça erken yaşta başladığı kariyerinde 3000’den fazla şarkı yazdı. Öncesinde başka sanatçıların söz yazarı olarak arka planda çalışırken 19 yaşında Monument Records ile sözleşme imzalayarak başka bir yön verdi. 1967’de müzisyen ve country müzik şovmeni Porter Waggoner, Parton’u haftalık sendikasyon televizyon programı The Porter Wagoner Show’a ve roadshow’a davet etti. Bu dönem solo şarkıları ve Wagoner düetleri başarılı oldu fakat Dolly Parton’un en büyük çıkışı “Jolene” idi. “Jolene”, neredeyse herkesin bildiği bir aşk şarkısıydı. Dolly, Jolene adlı bir kadına erkeğini bırakması için yalvarıyordu çünkü onunla yarışamayacağını bildiğini söylüyordu.
Parton’ın şöhreti eskiden iki farklı alanda kendini gösteriyordu. Bunlardan biri müzikti. Yazar ve icracı olarak, Hank Williams ve Johnny Cash ile birlikte country müziğinin en üst sıralarında yer alıyordu. Keman, dulcimer, mandolin ve panflüt de dahil olmak üzere yaklaşık 20 enstrüman çalabiliyordu. Kendi tahminine göre yaklaşık 3.000 şarkı yazdı ve bunların 175’i “Songteller: My Life in Lyrics” adlı kitabında yer alıyor. 1970’lerin başlarında o kadar başarılıydı ki, 1973’teki tek bir kayıt seansında hem “Jolene” hem de “I Will Always Love You” şarkılarını ortaya çıkardı. “Günün sonunda, iyi bir şarkı yazarı olarak hatırlanmayı umuyorum,” diye yazmıştı “Şarkılarım benim mirasım.” Sanatçının dünya çapındaki toplam “satışının” 100 milyonu geçtiği belirtildi. Parton, toplamda 10 Grammy ödülü kazanırken 50 kere de aday gösterildi. 1999’da, country müziğinin en büyük onurunu, Country Müzik Onur Listesi’ne dahil edildi. 2001 yılında National Academy of Popular Music’nin Şarkı Yazarları Onur Listesi’ne girdi. 2005 yılında ABD hükûmetinin sanatta mükemmeliyet için verdiği en büyük onur olan Ulusal Sanat Madalyası ile onurlandırıldı.
Smoky Dağları’ndan Amerika’nın sevgilisine
Dolly Parton, bir müzik dehası olmasının yanında Amerika’nın en sevilen isimlerinden biri olmasıyla da tanınıyor. Hatta, geçtiğimiz sene yapılan bir ankette Amerikan halkının “en sevdiği ve güven duyduğu” ünlü olduğu ortaya çıkıyor. Bunun birkaç sebebi var, tabi ki en başında Dolly’nin müthiş zekası ve mizah duygusu geliyor. Eleştirileri, gelmeden önce sahiplenen ve bir şakaya dönüştüren Patron, aynı zamanda inanılmaz bir iş kadını – özellike telif hakları konusunda Elvis Presley’e bile şarkı vermeyecek kadar hassas.
Dolly Parton’ı kalplerimize kazıyan asıl şey, kazandığı serveti ve ünü dünyaya borç öder gibi harcamasıydı. O, paraysaklanacak bir şey olarak değil, dağıtılacak bir mucize olarak görüyordu. Dolly’nin bir milyarder olmamasının tek sebebi, sürekli olarak bağış yapmaya devam etmesi.
Bunun yanında Dolly, geldiği küçük Tennesssee kasabasını hiç unutmadı. Sevier County’de başlattığı eğitim projeleriyle lise terk oranını yüzde 35’ten yüzde 6’ya düşürmüş ve öğrencilere düzenli burslar sağlamıştır; ayrıca 2016 orman yangınlarında evlerini kaybeden aileler için “My People Fund”ı kurarak milyonlarca dolar dağıtmasının yanı sıra, 2021 sel baskını ve Kasırga Helene sonrasında gerçekleştirdiği büyük çaplı bağışlarla felaketzedelerin kira, gıda ve yaşam giderlerine destek olmuştur. Tennesssee’nin ezilen işçi halkının her zaman yanında olmuş, bir sonraki jenerasyon aynı kaderi paylaşmasın diye elinden geleni yapmıştır.
Imagination Library (Hayal Kütüphanesi), kendi babasının okuma yazma bilmemesinden yola çıkarak başlaşmış bir proje idi. Dünya genelinde milyonlarca çocuğa her ay ücretsiz kitap gönderen küresel bir eğitim ağına dönüşen Hayal Kütüphanesi, Dolly’nin okur yazarlığa verdiği önemin de en büyük göstergesi.
Dolly Parton, Whitney Houston ile başka bir seviye çıkan “I Will Always Love You” şarkısının söz yazarı, dolayısıyla Houston’un versiyonundan da telif hakkı sebebiyle para kazanmaya devam ediyordu. Parton, yakın dostu ve iş arkadaşı Whitney Houston’un ölümünden sonra bu şarkıdan kazandığı paralarla Tennesssee’de yoğunluklu olarak siyahi ailelerin yaşadığı bir alana destek evi kurmuş ve bu destek alanına “Whitney’in inşa ettiği ev” adını vermiş.
Dolly aynı zamanda, her zaman kendisinden sonra gelen kadın sanatçılara da destek olmuştu. Hiçbir zaman, medyanın provokasyon çalışmalarının bir parçası olmadı ve yeni jenerasyonun “Dolly”lerine hep sevgi gösterdi. Dolly’nin ilk çıkış şarkısı “Dumb Blonde” (“Aptal Sarışın”) idi ve piyasanın “aptal sarışın” olarak görmeye çalıştığı herkesin elinden tuttu. Miley Cyrus’un vaftiz annesiydi, Sabrina Carpenter ile düet yaptı.
Dolly Parton’a veda mektubu
Dolly Parton’u, yakın arkadaşı Jane Fonda’nın kendisi için yazdığı veda mektubuyla hatırlamak belki de en iyisi:
“Yıkıldım. Dolly’nin vefat ettiğini yeni öğrendim. Milyonlarca insanın yas tuttuğunu biliyorum ve şunu söylemek istiyorum – tanıdığım herkesten daha çok, Dolly her zaman bizimle olacak çünkü o kadar mevcut, o kadar güçlü, o kadar cömert ve neşeliydi ki, sonsuza dek hayatlarımıza ve kalplerimize işlendi. Onunla ilgili anılarımız, şarkıları, Dollywood, “9to5”, çocukların eline ulaştırdığı milyonlarca kitap, onu bize getiren tüm ikonik görüntüler var. Bunların hepsi birer nimet. Şimdi üzüntümüzü hafifletmek için bize bıraktığı her şey için minnettar olalım. Onun gibisini hiç tanımadım. O aynı anda hem Tennessee’nin vadilerinden gelen yaramaz, neşeli bir güney kızıydı hem de insanların gerçek benliklerine kadar görebilen derin, ruhani bir düşünürdü. O birçok şeydi… söz yazarı, şarkıcı, birçok enstrüman çalan, yazar, şakacı, vizyoner, sadık bir arkadaş; arkadaşlarını kahkahalara boğmadan asla yatağa girmezdi, o kadar çok gülerlerdi ki bacaklarını çaprazlamak zorunda kalırlardı.
Hayatta kalma içgüdüsüne sahipti ve her zaman ne yapacağını, ne söyleyeceğini, işleri nasıl yoluna koyacağını biliyor gibiydi… ve sonra araba camından poposunu uzatıp Kenny Rogers’ın evinin önünde poposunu gösterirdi. Empatinin dolgun bir vücut bulmuş haliydi. Bu, hepimizin yanımızda götürmesini isteyeceği bir şey.
Eşcinsel ve trans hayranlarına, sizi sevdiğini bilmenizi istiyorum. Bunu size söylememe gerek yok, biliyorsunuz. Tüm hayranlarını sevdi ve onların sayısı çok fazla. Ve biliyorsunuz ki şimdi yas tutmanızı istemiyor. Giyinin ve onun ruhunu kutlayın. Ama önce, Grace ve Frankie’nin son bölümünü izleyin; orada o bir melek, cennetteki baş patron, işçi sınıfı meleği.”
Güle güle Dolly. Sen bu dünyaya uğrayan en parlak yıldızdın.
Fotoğraf: @retrodreamings