Moda tarihinin en yaratıcı zihinlerinden biri olarak kabul edilen John Galliano, 2011’deki antisemitik açıklamalarının ardından kariyerini yeniden inşa etti. Peki bir sanatçının geçmişiyle yüzleşmesi, ona ikinci bir şans vermek için yeterli mi? Galliano’nun yükselişi, düşüşü ve yeniden dönüşü, sanatla etik sorumluluk arasındaki sınırları yeniden tartışmaya açıyor.
Zamanın en vahşi, en taze, en dominant ve en belirgin tasarımcılarından biri John Galliano. Modayı yalnızca kıyafet tasarlamak olarak görmeyen, her defilesini bir tiyatro oyununa, her modeli bir karaktere, her koleksiyonu başka bir dünyaya dönüştüren bir kreatif deha. Peki Paris’in incisi (!) La Perle Café’de geçirilen hedonist bir gece, yıllarca ilmek ilmek örülmüş bir kariyeri nasıl bir gün içerisinde paramparça etti? Daha da önemlisi, Galliano o kariyerin küllerinden kendini nasıl yeniden yarattı?
Bu seferki hikayemizi size biraz polisiye gibi anlatmak istiyorum, yani olay yerinden değil de doğrudan cesedi göstererek başlayacağım.
2011 yılının şubat ayındayız. Paris soğuk, Marais her zamanki gibi kalabalık, La Perle’in masaları da birbirine olabildiğince yapışık. Café’nin birkaç adım ötesinde yaşayan John Galliano, artık neredeyse rutin haline getirdiği gibi aşağı inip bir (!) kadeh bir şey içmek istiyor. Birkaç ay sonra koleksiyon yetiştirme baskısından mı, yıllardır içinde bulunduğu moda makinesinin ağırlığından mı, bağımlılıklarından mı, yoksa hepsinin aynı anda patlamasından mı kaynaklandığını anlatacak ama sebebi ne olursa olsun, sonuç değişmiyor.
24 Şubat gecesi Galliano, yan masada oturan Géraldine Bloch ve Philippe Virgitti ile tartışmaya başlıyor. Tartışma kısa sürede çirkinleşiyor, hakaretler havada uçuşuyor ve iş polislik oluyor. Dior, ertesi gün kreatif direktörünü görevden uzaklaştırıyor.
Fakat asıl bomba birkaç gün sonra patlıyor…
İngiliz basınına düşen, yine La Perle’de çekilmiş, başka bir geceye ait o meşhur telefon videosu ortaya çıkıyor. Görüntü kalitesi kötü, ışık berbat, Galliano sarhoş ve masada oturan insanlara antisemitik sözler söylüyor. Hatta bir noktada Hitler’e olan sevgisini (!) ilan edecek kadar ileri gidiyor. Bugünün dünyasında bir kariyerin tabutuna çakılabilecek son çivi neyse 2011’de de o video tam olarak oydu. Üstelik mesele yalnızca tek bir geceden ibaret değil. Daha önce de yine La Perle’de benzer hakaretlerle suçlandığı başka bir olay var. Yani Galliano’nun savunabileceği “bir anlık kontrol kaybı” alanı giderek küçülüyor. Video ise artık her şeyi inkar edilemez hale getiriyor. İroninin belki de en acı taraflarından biri şu: Galliano bunları söylerken Christian Dior’un CEO’su, Kazablanka’da Yahudi bir ailede doğmuş Sidney Toledano. Galliano’nun yıllarca birlikte çalıştığı, Dior’daki olağanüstü yükselişinin kurumsal tarafında duran isimlerden biri. 1 Mart 2011’de Dior kararını veriyor ve Galliano kovuluyor. Burada bir saniyeliğine duralım. Çünkü kovulan herhangi bir kreatif direktörden bahsetmiyoruz. 1995’te Givenchy’nin başına geçen, 1996’da Dior’a getirilen; Paris couture sistemine teatral ihtişamı yeniden enjekte eden; podyumları moda şovundan çok sinema, tiyatro, tarih dersi ve delilik karışımı bir şeye dönüştüren adamdan bahsediyoruz. Naomi Campbell, Linda Evangelista, Kate Moss, Shalom Harlow gibi kadınları podyumda yalnızca “model” değil, Galliano evreninin karakterleri haline getiren bir tasarımcıdan…
Galliano’nun dünyasında bir elbise yalnızca elbise değildi. Arkasında bir kadın, onun geçmişi, sevgilisi, yaşadığı şehir, hangi yılda doğduğu, nasıl yürüdüğü, hatta bazen nasıl öldüğü bile vardı. Dior defilelerine baktığınızda koleksiyon değil, kurgulanmış evrenler görüyordunuz. Japonya’dan Edward dönemi İngiltere’sine, Fransız Devrimi’nden 1930’ların Hollywood’una kadar her şey onun için kullanılabilecek bir malzemeydi.
Sonra bir telefon videosu geldi…
Bitti ya da hepimiz bittiğini düşündük.
Dior’dan sonra Galliano büyük ölçüde kamuoyundan çekiliyor. Rehabilitasyona giriyor, alkol ve uyuşturucu bağımlılığı üzerine tedavi görüyor, özür diliyor. Daha sonra yaptığı röportajlarda o dönemki halini anlatırken söylediklerinin sorumluluğunu almaya çalışıyor. “Bunu ben söylemedim, sarhoştum” kolaycılığına tamamen sığınmak yerine, bağımlılığıyla ve yaptığı şeyle yüzleşmek zorunda olduğunu söylüyor ancak moda dünyasında özür dilemek, geri dönmek için yeterli değil. Çünkü Galliano artık yalnızca Galliano değil. Bir risk. 2013’te ilk büyük kapı Oscar de la Renta tarafından aralanıyor. Sanılanın aksine kreatif direktör olmuyor; de la Renta onu birkaç haftalığına stüdyosuna “designer-in-residence” olarak davet ediyor ve Sonbahar 2013 koleksiyonunun hazırlıklarında onunla çalışıyor. Bu, moda dünyasının Galliano’ya uzattığı ilk gerçek zeytin dalı. Fakat sahnede eskisi gibi, finalde korsan kılığında, Napolyon şapkalı, makyajlı, devasa bir özgüvenle yürüyüp alkışları üzerine toplayan John yok.
Asıl ikinci perde 2014’te başlıyor…
Maison Martin Margiela, John Galliano’yu kreatif direktörlüğe getiriyor. İlk bakışta neredeyse absürt bir evlilik. Bir tarafta anonimliği bir felsefeye dönüştürmüş, kurucusunun yıllarca yüzünü göstermediği, beyaz etiketleri ve dekonstrüksiyonuyla meşhur Margiela. Diğer tarafta ise kariyerinin büyük bölümünde tasarımcıyı rock yıldızına çevirmenin yaşayan örneği olmuş Galliano ama belki tam da bu yüzden çalışıyor. Galliano’nun Dior yıllarından tanıdığımız o hikaye anlatıcılığı, Margiela’nın dekonstrüksiyon diliyle birleşiyor. Pat McGrath tekrar devreye giriyor. Makyajlar yeniden karakter yaratmaya başlıyor. Silüetler yeniden bozuluyor, bedenler yeniden şekilleniyor, giysiler içlerinden dışarı çıkarılıyor. Yine bir Galliano koleksiyonuna baktığımızda kimin yaptığını anlayabiliyoruz ama bu sefer egosu biraz daha geride, iş ise biraz daha önde.
Yıllar geçtikçe ilginç bir şey oluyor: Moda dünyası Galliano’yu yeniden konuşmaya başlıyor ama 2011 öncesi gibi değil, daha temkinli. Maison Margiela’daki on yıllık serüveninin zirvesi ise kuşkusuz 2024 Artisanal koleksiyonu oluyor. Pat McGrath’in porselen bebekleri andıran makyajları, korseyle deforme edilmiş bedenler, transparan elbiseler, Brassaï’nin gece Paris’ini hatırlatan karakterler… İnternet günlerce başka bir şey konuşmuyor. Yıllardır Galliano’yu hiç tanımayan bir jenerasyon bile bir anda onun dünyasının içine düşüyor. John, tekrar John oluyor. 2024 sonunda Margiela’dan ayrılıyor.
Sonra 2026 geliyor ve moda dünyasının muhtemelen en beklenmedik iş birliklerinden biri açıklanıyor: Zara ve John Galliano. Evet, Zara. Couture’un belki de yaşayan en büyük hikaye anlatıcılarından biri, dünyanın en büyük fast-fashion sistemlerinden birinin arşivlerine giriyor. İki yıllık kreatif ortaklığın ilk koleksiyonu Re{form}, 1 Ekim 2026’da satışa çıkıyor. Galliano bu kez başka bir şey yapıyor: Zara’nın kendi geçmişini söküp yeniden birleştiriyor, yeniden yorumluyor, yeniden “yazıyor”. İş birliği ses getirdi getirmesine fakat doğru sebeplerden mi? Orası tartışılır. Çünkü Galliano’nun adı hala yalnızca kıyafetlerden oluşmuyor. Her yeni proje, beraberinde aynı soruyu getiriyor: Bu adamı geri kabul ediyor muyuz?
Sanırım asıl hikaye burda başlıyor…
Bize defilenin ne olabileceğini yeniden öğreten, 90’ların süpermodellerini yalnızca güzel kadınlar olmaktan çıkarıp podyum üzerinde karakterlere dönüştüren, sayısız tasarımcıyı etkileyen ve moda tarihinin tartışmasız en yaratıcı zihinlerinden biri olan John Galliano’yu hiçbir zaman affetmeyecek miyiz? Daha da önemlisi: Affetmek zorunda mıyız? Sanatı sanatçıdan ayırmak dediğimiz klişeyi gerçekten uygulayabiliyor muyuz, yoksa bunu yalnızca sevdiğimiz sanatçılar söz konusu olduğunda mı kullanıyoruz? Bu soruyu bugün sormamın çok spesifik bir sebebi var.
31 Temmuz 2026’da Metropolitan Museum of Art, Costume Institute’un 2027 ilkbahar sergisini duyurdu; John Galliano: Horizons. Bu son derece büyük bir olaydı. Çünkü Met tarihinde yaşayan bir tasarımcıya adanmış monografik sergilerin sayısı zaten son derece az. Yves Saint Laurent, Rei Kawakubo ve şimdi John Galliano. Üstelik serginin amacı 2011’i halının altına süpürmek de değildi. Met’in kendi açıklamasına göre sergi, Galliano’nun antisemitik, ırkçı ve Asyalılara yönelik hakaretlerini, bunun kariyerindeki kırılmayı ve sonrasında yaşananları doğrudan ele alacaktı. Yani karşımızda “Bakın ne kadar dahi bir adamdı, diğer her şeyi unutalım” diyen steril bir retrospektif yoktu. Tam tersine, serginin vaat ettiği şey, estetik başarı ile etik sorumluluğun aynı odada var olup olamayacağını tartışmaktı.
Bence zaten yapılması gereken de tam olarak buydu ama bir ay sürdü. 31 Ağustos 2026’da Met ve Galliano ortak bir açıklamayla serginin planlandığı şekilde gerçekleşmeyeceğini duyurdu. Bir ay. Moda dünyasının en güçlü kurumlarından biri, en güçlü isimlerinin desteğiyle son kırk yılın belki de en etkili tasarımcılarından birinin retrospektifini hazırlıyor ve bundan yalnızca bir ay sonra proje rafa kalkıyor.
Bana kalırsa olayın en ilginç tarafı tam da burada. Çünkü artık Galliano’nun 2011’de söylediklerinin kabul edilemez olup olmadığını tartışmıyoruz. Çünkü kabul edilemezdi… Bunun tartışılacak bir tarafı yok. Soru başka: Bir insan korkunç bir şey söylediğinde, bunun bedelini ödediğinde, mesleğini kaybettiğinde, tedavi gördüğünde, tekrar tekrar özür dilediğinde, yıllarca davranışlarıyla farklı bir insan olmaya çalıştığında toplum ona herhangi bir geri dönüş alanı bırakmak zorunda mı? Yoksa bazı hataların bedeli ömür boyu sürer mi? Bir John Galliano sergisine gitmek, onun 2011’de söylediklerini onaylamak anlamına mı geliyor? Bir Dior 2004 Couture elbisesinin karşısında durup, tasarımın işçiliğine hayran olmak, antisemitizmi mazur görmek midir? Bence tam tersine, sanat tarihinin ilginç tarafı zaten kusursuz insanlar tarafından yazılmamış olması.
Eğer bir sanat eserini görebilmemiz için yaratıcısının ahlaki olarak kusursuz olmasını şart koşacaksak, müzelerimizin önemli bir bölümünü boşaltmamız gerekir; Picasso sergilerine gitmememiz, Dalí’ye bakmamamız, Woody Allen filmlerini tamamen kültürel hafızadan silmemiz… Quentin Tarantino gibi yıllar içerisinde sayısız tartışmanın merkezinde kalmış yönetmenlerin filmlerini de aynı filtreden geçirmemiz lazım. Elbette bunların hiçbirinin hikayesi Galliano’nunkiyle birebir aynı değil. Zaten konumuz da onları aynı kefeye koymak değil.
Mesele şu: Bir sanat eserini incelemekle sanatçıyı aziz ilan etmek arasında koskoca bir alan var ve bana kalırsa son yıllarda o alanı giderek kaybediyoruz. John Galliano’yu sevmek veya affetmek zorunda değiliz, hatta yaptığı şeyden rahatsız olmaya devam etmek de son derece meşru ancak moda tarihinin John Galliano’suz yazılabileceğini düşünmek bana biraz komik geliyor. Çünkü Dior’un 1997-2011 arasındaki dönemini, 90’ların moda tiyatrosunu, modern couture’un görsel dilini ya da bugün podyumda “storytelling” dediğimiz şeyin nasıl bu hale geldiğini konuşacaksak iyi tarafıyla da çirkin tarafıyla da Galliano’yu konuşmak zorundayız.
Belki de odağımız Galliano’yu aklamak değil, onu tüm haliyle inceleyebilmek. Hem o inanılmaz elbiseleri yapan adamın hem de La Perle’de o korkunç sözleri söyleyen insanın aynı kişi olduğunu kabul edebilmek. Çünkü tarih zaten böyle çalışmıyor mu? Bize yalnızca sevdiğimiz kısımlarını seçme lüksü vermiyor.
Not: Kreatif deha olmak kimseyi ahlaki sorumluluktan muaf tutmaz. Bağımlılık, hastalık ya da baskı altında olmak da yapılanları hafifletmek için kullanılabilecek sihirli kelimeler değil. Galliano’nun söyledikleri yanlıştı ve bunun bedelini ödemesi gerekiyordu ancak aradan on beş yıl geçmişken, yaptığı şeyi defalarca kabul etmiş, özür dilemiş, bağımlılıklarıyla mücadele etmiş ve yaşamının ciddi bir bölümünü kendisini yeniden inşa etmeye ayırmış birini hala hayatının en kötü birkaç dakikasından ibaret görmek de bana aynı derecede problemli geliyor. Belki affetmek zorunda değiliz ama unutmakla anlamak arasında bir yerde, insanlara değişebilme ihtimalini bırakmak zorundayız. Yoksa ikinci şans dediğimiz şey yalnızca teoride güzel duran bir kavramdan ibaret kalır.
Bir insan korkunç bir şey söylediğinde, bedelini yıllarca ödemiş olsa bile, toplum ona herhangi bir geri dönüş alanı bırakmak zorunda mı? Yoksa bazı hataların bedeli ömür boyu sürer mi?
Fotoğraflar: Getty Images Türkiye, Fairchild Archive/Penske Media