Sanat ve moda arasındaki ilişki yüzyıllardır, kimi zaman bilinçli iş birlikleriyle, kimi zaman ise birinin kendisini diğerinin içinde bulmasıyla karşımıza çıkıyor.
Birkaç hafta önce Milano’da Palazzo Reale’de 31 Ocak 2027 tarihine kadar sürecek olan Dalí e la Moda sergisini ziyaret etme fırsatı yakaladım. Hem geçmişte Salvador Dalí’nin sürrealist dünyasıyla buluşan moda projelerinin hem de günümüzde halen ondan ve sürrealizmden ilham alınarak tasarlanan koleksiyonlara ait parçaların sergilendiği bu sergi, sanat ve moda arasındaki ilişkiyi daha yakından inceleme fırsatı sunuyor.
Dalí ile Schiaparelli’nin daha önce ortak çalışmaları olduğunu biliyordum ama Chanel, Dior, Rabanne gibi markaları da bu sergide görünce sürrealizmin ve Dalí’nin moda üzerindeki etkisinin Elsa Schiaparelli ile sınırlı olmadığını gördüm.
Schiaparelli’nin tasarımlarının günümüzde halen ilginç gelmesinin yanı sıra kendi dönemi için ne kadar alışılmadık olduğunu hayal edebiliyorum. Ama tasarımlarını halen etkileyici kılan, bugün baktığımızda da belki ilk tasarlandıkları dönemdeki kadar olmasa bile halen ilginç gelmeleri.
1930’larda bir tasarımcının ters çevrilmiş bir ayakkabı formunda bir şapka tasarladığını hayal edin. Siz ne düşünürdünüz?
Schiaparelli’nin tasarımlarına genellikle bir defa bakıp geçmek mümkün değil.
Bir detay dikkatinizi çekiyor, ardından başka bir detay fark ediyorsunuz. Belki de sürrealizmin bu kadar akılda kalmasının nedenlerinden biri de bu. Çünkü Dalí’nin eserlerine baktığımda da benzer bir şey hissediyorum.
Sergilenen parçalara gelecek olursak ilk dikkatimi çeken parçalardan biri, John Galliano’nun Christian Dior için hazırladığı İlkbahar/Yaz 1999 Haute Couture koleksiyonundan bir görünüm. Beyaz, drapeli kumaş bir omuzun üzerinden devam edip diğer omuzdan sarkarken Salvador Dalí’nin 1949 tarihli The Eye of Time eserinden ilham alan göz şeklindeki bir broşla tutturuluyor.
Daniel Roseberry’nin Schiaparelli için hazırladığı parçalarda da sürrealizmin etkisi sürüyor. Özellikle renkli taşlarla kaplı, altın rengindeki heykelsi kol detaylı tasarımda. Üç boyutlu formlar, kıvrımlar ve detaylar bana Salvador Dalí’nin The Persistence of Memory tablosunu, özellikle de eriyen saatleri hatırlattı. Dalí’nin tablosunun bu tasarımın doğrudan ilham kaynağı olup olmadığını bilmiyorum ama ilk gördüğümde aklımda direkt o eser canlandı.
Sergide beni şaşırtan bir diğer tasarım ise Jonathan Anderson’ın Dior için hazırladığı İlkbahar/Yaz 2026 koleksiyonundan oldu. Büyük, asimetrik pembe şapkalı tasarımı daha önce görmüştüm ancak sürrealizm ve Dalí ile hiç ilişkilendirmemiştim. Tasarımı incelediğimizde ise dantelin aslında kıyafetin bir parçası olmasına rağmen burnun altından çıkıp arkaya doğru uzanması, neredeyse silüetin geri planda kalan en önemli detayı gibiydi. Şapkanın büyüklüğüne ve dantel detaylarına rağmen görünümün fazla abartılı gelmemesi ise sanırım sürrealizmin bütün parçaları birbiriyle uyum içinde gösterebilmesinden kaynaklanıyor.
Daniel Roseberry’nin Schiaparelli için hazırladığı İlkbahar/Yaz 2022 Haute Couture koleksiyonundaki tasarımlardan biri, Dalí’nin bir eskizinin arkasında sergileniyordu. Dalí’nin eskizinde bir kafanın içinden çıkan çekmeceyi, Roseberry’nin tasarımında ise omuz çevresinde kullanılan kulpları görüyoruz. Eskizdeki detayın bir giysinin formuna nasıl dönüştüğünü fark ediyoruz. Bu tasarım, aynı zamanda Schiaparelli markasının sürrealizmle olan bağlantısının günümüzde de nasıl devam ettiğini gösteriyor.
Sergi boyunca tasarımları, eskizleri ve tabloları daha detaylı incelediğimizde, ilk bakışta görmediğimiz detayları ve tasarımların hangi fikirlerden yola çıkılarak oluşturulduğunu fark ediyoruz. Bir giysi ilk bakışta basit ya da alışılmadık görünebilir ancak daha yakından baktığımızda formlarının, yapısının veya küçük detaylarının arkasındaki fikirleri öğrenebiliriz. Tıpkı ünlü sanatçıların tablolarında olduğu gibi, kıyafetlere de bakmaya zaman ayırdığımızda her zaman keşfedilecek başka bir detay var. Yolunuz Milano’ya düşerse kesinlikle zaman ayırıp gezebileceğiniz bir sergi.
Fotoğraflar: Diandra Dadyan