Londra’da Design Museum’un yeni sergisi, Es Devlin’in otuz yıllık pratiğini bir stüdyo kopyasından kitaplarla dönen bir heykele kadar taşıyor. Bir dünyadan ötekine geçmek için sabırlı olmak gerekiyor.
Kapıda bekletilmeye alışkınım. Moda haftalarının ön sırası bu konuda iyi bir okuldur. Ama Design Museum’da beni bekleten şey bu kez bir sergiydi. Önce küçük gruplar halinde bir bekleme odasında toplanıyorsunuz, ardından Es Devlin’in Londra stüdyosunun birebir kopyasına alınıyorsunuz. Bekleme, programın içindeymiş. Hayatımda ilk kez bir sıranın dramaturjisi olduğunu fark ettim. Müzikte es, sesin yokluğunu da nota sayan işarettir. Adı Es olan bir kadının, Beyoncé’den Adele’e, U2’nun Las Vegas’taki Sphere gösterisinden Olimpiyat törenlerine stadyumları taşıyan bir kadının, işinin sırrını sessizlikte aramasını tesadüf saymak istemiyorum. Yıllardır her şeyi es geçmeden izleyen biri olarak bu kez es vermeyi öğrendim. Es Devlin’i es geçmek zaten mümkün değil. Tamam bu kelimeyi bir daha kullanmayacağım!
Sergiye girişte, sizi kırmızı bir geçit karşılıyor. Sergi kimliğindeki kırmızı, Devlin’in “An Atlas of Es Devlin” monografisinin kapağından alınmış ve tüm kimlik bir fikre yaslanıyor; eşikler. Her kapı başka bir dünyanın başlangıcı. Moda dergisi editörü refleksiyle söyleyeyim; bu kırmızı, bir renk seçiminden çok bir yön tarifi. Stüdyonun ortasında, eş merkezli masalarda çizimler, fotoğraflar ve 30’u aşkın maket duruyor. Kendisine “everythingist” diyor. Terimi, ressam Natalia Goncharova’dan ödünç almış. Ve inanın bundan sonra ben de sık sık kullanacağım. Türkçesi “hepsici” olurdu ama bu yetmiyor.
Devlin her şeyi yapan biri değil, her şeyin arasındaki eşiği oluşturan biri. Girişteki video, kendi sesinden bir cümleyle açılıyor ve şöyle söylüyor: “Bu, henüz var olmayan dünyaları hayal etmek üzerine bir sergi”. Bir maketin başında dururken fark ediyorsunuz ki sahne dediğimiz şey, aslında bir sözün biçim almış hali. Sonra Come Home Again hikayesine sıra geliyor. 2022’de Tate Modern’de ilk kez gösterilen işte, Londra’da yaşayan 240 türün, memelilerden böceklere, balıklardan kuşlara, çizimleri yer alıyor. Ayna kaplı odada insan bir böcekle bir kuşun arasında kendi yansımasını buluyor. Nerede durduğunu bilmek, bazen kimin yanında durduğunu bilmektir.
Devlin’in iş birliği için söylediği cümle, iki ucu keskin bir iltifat gibi: “Başkalarının fikirleri kendi fikirlerinden daha ilginç.” Bu cümleyi bir kapak toplantısının duvarına asmak isterdim. Çocukluğundan anlattığı bir söz de en az onun kadar iyi: Ailesi hep, ‘canın sıkılıyorsa bunun sebebi sıkıcı olman’ derdi. Sergiyi gezince onun sıkılmayı çoktan bir üretim biçimine çevirdiğini anlıyorsunuz.
Son oda ise bir kütüphane. Aynalı bir platformda dönen, renklere göre dizilmiş 2.000 kitaplık bir heykel. Üzerine Sokrates’ten Dante’ye, Yeats’ten Virginia Woolf’a ve Evelyn Waugh’a uzanan alıntılar yansıtılıyor. Dönüp dolaşıp kitaba varıyorsunuz… Bu kadar büyük bir pratiğin en sonunda, bir okurun raflarına. Kitapların bir kısmında kullanım izleri hala duruyor. Mükemmel bir arşivden çok, yaşamış bir kütüphane bu. Çıkışta bir kez daha es verdim, bu sefer bilerek. Es Devlin: Other Worlds, 4 Nisan 2027’ye kadar The Design Museum’da. Yolunuz Londra’dan geçerse mutlaka uğrayın.
Fotoğraflar: Serli Gazer