Beyond the Streets, Kasım ayında açılacak yepyeni bir sergiyle Saatchi Gallery’ye geri dönüyor ve uluslararası sokak kültürünün önde gelen isimlerinin yeni, tarihi ve daha önce görülmemiş eserlerini bir araya getiriyor. BTS, Saatchi Gallery’sini sokak kültürünün tarihine ve süregelen etkisine dair sürükleyici bir yolculuğa çıkarıyor. Sekiz yıl sonra ilk defa bir sergi, Saatchi Gallery’sinin tamamını kaplayacak.
Bu dönüm noktası niteliğindeki sergi, sokak kültürünün çağdaş sanat, fotoğrafçılık, moda, müzik ve aktivizm üzerindeki olağanüstü etkisinin altmış yılını ele alıyor. Hikaye; grafiti, sokak sanatı, hip-hop, 2Tone ve sınırları zorlamaya, risk almaya istekli, çevrelerindeki dünyayı yeniden şekillendiren yenilikçiler ve efsaneler aracılığıyla anlatılıyor. On odadan fazla alanı kapsayan ve 100’den fazla uluslararası yaratıcıyı bir araya getiren sergi, resimler, heykeller, moda, geçici eserler, büyük ölçekli enstalasyonlar, mekana özgü müdahaleler, sürükleyici ortamlar, tarihi eserler, nadir arşiv parçaları ve interaktif deneyimler içeriyor.
Bu eserler bir araya gelerek sokak kültürünün çok katmanlı bir portresini oluşturuyor. Bu portre yalnızca izlenmekle kalmıyor; keşfedilebiliyor, deneyimlenebiliyor ve hissedilebiliyor.
Beyond the Streets’in kurucusu Roger Gastman, “Grafiti ve sokak sanatı hikayesi; Londra’nın ve genel olarak Birleşik Krallık’ın, bu kültürlerin devrimsel bir dönüşüm geçirmesindeki ve varlıklarının daha geniş kitlelere yayılmaya devam etmesindeki önemli rolüne değinilmeden anlatılamaz. Küresel ölçekteki anlatıyı ileriye taşımak bizim için her zaman önemli olmuştur; Birleşik Krallık’ta eşsiz bir prestije ve etkiye sahip olan Saatchi Gallery’de hikayemizi anlatmaya devam etmekten onur duyuyoruz,” diyor.
Beyond the Streets London, grafiti, sokak sanatı, hip-hop ve punk rock dünyalarındaki dönüm noktalarına ve bu anları ölümsüzleştiren sanatçılara saygı duruşunda bulunuyor. Tren boyamaktan toplumsal aktivizme, giydiğimiz kıyafetlerden hayatımızın müziklerine kadar pek çok konuyu ele alan Beyond the Streets London, bu kültürel anlatıların yeraltı sanatı ve kültürüne dair kamu algısını nasıl değiştirdiğini ve küresel bir yaratıcı devrime nasıl öncülük ettiğini inceliyor. Serginin her bir bölümü, bu sanat akımının tarihindeki olağanüstü anları mercek altına alıyor; punk’ın ortaya çıkışı, 2023 yılında 50. yıl dönümü kutlanan hip-hop’un doğuşu ve sokak kültürünün moda ile sinema üzerindeki güçlü etkisi bunlardan bazıları.
Peki, grafiti ya da daha kapsamlı bir biçimde sokak sanatı nasıl sanat tarihinin bir parçası oldu?
Kısa bir sokak sanatı tarihi
1960’ların sonlarında Philadelphia’da Cornbread ve Cool Earl gibi isimlerle başlayan “sokak imzalama” akımı, 1970’lerin başında New York’ta patlama yaşadı. Bu dönemde grafiti, özellikle büyük şehirlerde yaşayan gençlerin kendilerini ifade etme ve kamusal alanda görünür olma biçimlerinden biriydi.
1970’lerin Amerika’sında hip-hop kültürü yükselişteyken eş zamanlı olarak Londra’da punk hareketi ile yanıp kavruluyordu. Punk kültürü sokak estetiğinin ve anti otoriter duruşun sanata ve kamusal alana taşınmasında muazzam bir katalizör işlevi gördü. Punk, sadece bir müzik türü değil; görsel bir başkaldırıydı. Müzisyenler, tasarımcılar ve gençler pahalı araçlara ihtiyaç duymadan kendi fanzinlerini üretiyor, fotokopi makineleriyle çoğaltılmış dergiler, kırpılmış gazete başlıkları (ransom note estetiği) ve siyah-beyaz şablonlar (stencil) kullanıyorlardı.
Dünyanın iki ucunda yükselen sokak sanatı ve müzik türleri, dönemin yönetimleri ve sanatseverleri tarafından “vandalizm salgını” olarak değerlendiriliyordu. Grafiti, kamusal alana zarar veren bir eylem olarak nitelendiriliyor ve suç sayılıyordu (ki bu durum bazı ülkelerde hala geçerli). Arkasında bir felsefe, yaratıcılık, yetenek ve emek olmasına rağmen grafiti, sanat çevrelerinde uzun süre yalnızca duvarlara yapılan bir karalama olarak değerlendiriliyor ve geleneksel sanat anlayışının dışında tutuluyordu. Birkaç ergen ve isyankar çocuğun geride bırakacağı geçici bir “dönem” olarak görülen grafiti, bugün herkesin tanıdığı sanatçıların eserleriyle Londra’nın en büyük sanat galerilerinden birinde sergileniyor.
Basquiat ve Keith Haring etkisi
Jean-Michel Basquiat, sokaklardaki “SAMO©” imzalarından Whitney Bienali’ne uzanan yolu kat ederek grafitinin “yüksek sanat” galerilerinde kabul görmesinin öncüsü oldu. Keith Haring ise metro istasyonlarındaki tebeşir çizimlerini (subway drawings) galeri duvarlarına taşıyarak pop art ile sokak estetiğini kusursuz bir şekilde harmanladı.
ABD’deki grafiti daha çok büyük şehirlerin sokak kültürü ve gençlerin kendilerini ifade etme arzusuyla öne çıkarken; İngiltere’deki punk ve sokak kültürü, dönemin toplumsal atmosferinden ve gençlerin yerleşik düzene karşı geliştirdiği tavırdan beslendi. Şehirlerin gri, kasvetli ve yoksul mahalleleri, gençlerin duvarlara yazdığı politik sloganlar ve grafitilerle birer protesto panosuna dönüştü. Sanat, elitlerin müzelerinden çıkarılıp sokağın hakiki sahiplerine verildi.
Fotoğraflar: @beyondthestreetsart, @thecoldmagazine